Μία δύσκολη εβδομάδα στη δουλειά. Λίγες ώρες ύπνου. Υποχρεώσεις που δεν τελειώνουν ποτέ. Για πολλές γυναίκες, το αίσθημα εξάντλησης είναι τόσο οικείο, ώστε εύκολα αποδίδεται στην καθημερινότητα. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η κούραση δεν είναι απλώς κούραση.
Η έντονη, ανεξήγητη πτώση της ενέργειας μπορεί να αποτελεί ένα από τα προειδοποιητικά συμπτώματα εμφράγματος στις γυναίκες. Μάλιστα, ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η κόπωση συγκαταλέγεται στα συχνότερα συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν τις ημέρες ή ακόμη και τις εβδομάδες πριν από ένα καρδιακό επεισόδιο.
Αυτό δεν σημαίνει, φυσικά, ότι κάθε κουρασμένη γυναίκα πρέπει να ανησυχεί για την καρδιά της. Η διαφορά βρίσκεται κυρίως στην ένταση, στην επιμονή και στο πόσο ασυνήθιστο είναι το σύμπτωμα για τη συγκεκριμένη γυναίκα.
Ο καρδιολόγος Arash Bereliani, από το Beverly Hills Institute for Cardiology and Preventive Medicine, ξεκαθαρίζει ότι η εξάντληση που έχει μια προφανή αιτία, όπως μία πολύ απαιτητική εβδομάδα ή μερικές νύχτες κακού ύπνου, δεν αποτελεί από μόνη της λόγο ανησυχίας. Εκείνο που πρέπει να κινητοποιήσει, όπως εξηγεί, είναι «μια σημαντική και ανεξήγητη πτώση της ενέργειας σε σχέση με το συνηθισμένο επίπεδο».
Πότε η κούραση είναι διαφορετική
Η συνηθισμένη κόπωση έχει συνήθως μια λογική εξήγηση. Ένας κακός ύπνος, πολλές ώρες δουλειάς ή μια απαιτητική περίοδος μπορούν να αφήσουν κάποιον χωρίς ενέργεια. Και, το σημαντικότερο, η κατάσταση συνήθως βελτιώνεται μετά από ξεκούραση.
«Η συνηθισμένη κόπωση βελτιώνεται με τον ύπνο ή με ένα Σαββατοκύριακο ξεκούρασης», εξηγεί ο δρ Bereliani. Αντίθετα, όταν η εξάντληση συνδέεται με καρδιακό πρόβλημα, μια γυναίκα μπορεί να ξυπνά σχεδόν τόσο κουρασμένη όσο ήταν όταν πήγε για ύπνο.
Η κόπωση που σχετίζεται με την καρδιά μπορεί επίσης να είναι βαθιά, ξαφνική και δυσανάλογη με όσα έχει κάνει κάποιος μέσα στην ημέρα. Απλές δραστηριότητες που μέχρι χθες πραγματοποιούνταν χωρίς δεύτερη σκέψη αρχίζουν να μοιάζουν εξαντλητικές.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η κόπωση εμφανίζεται με τη σωματική προσπάθεια. Κάποια που περπατούσε καθημερινά μια συγκεκριμένη απόσταση χωρίς δυσκολία μπορεί ξαφνικά να μην μπορεί να την ολοκληρώσει. Ο δρ Bereliani θυμάται χαρακτηριστικά ασθενή με έμφραγμα της οποίας το βασικό σύμπτωμα ήταν ότι ξαφνικά δεν μπορούσε να κρατήσει τα χέρια της ψηλά αρκετή ώρα για να στεγνώσει τα μαλλιά της.
Ανησυχητικό θεωρείται επίσης όταν το αίσθημα εξάντλησης επιμένει επί ημέρες ή εβδομάδες χωρίς κάποια εμφανή αιτία.
Γιατί το έμφραγμα μπορεί να «μιλά» διαφορετικά στις γυναίκες
Για πολλά χρόνια, μεγάλο μέρος της έρευνας γύρω από το έμφραγμα είχε πραγματοποιηθεί κυρίως σε άνδρες. Έτσι, όπως εξηγεί ο δρ Bereliani, θεωρήθηκε ότι η κλασική εικόνα, πόνος και σφίξιμο στο στήθος με αντανάκλαση προς το αριστερό χέρι, θα ίσχυε με τον ίδιο τρόπο και στις γυναίκες.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Ο πόνος ή η ενόχληση στο στήθος παραμένει βασικό σύμπτωμα εμφράγματος και στις γυναίκες, ωστόσο εκείνες είναι πιθανότερο να παρουσιάσουν και άλλα, λιγότερο χαρακτηριστικά συμπτώματα.
Ένας λόγος μπορεί να σχετίζεται με τις διαφορές στον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται η στεφανιαία νόσος. Οι άνδρες εμφανίζουν συχνότερα αποφρακτική στεφανιαία νόσο, κατά την οποία η αθηρωματική πλάκα εμποδίζει τη ροή του αίματος σε ένα από τα μεγάλα αγγεία που τροφοδοτούν την καρδιά. Στις γυναίκες συναντάται συχνότερα μικροαγγειακή δυσλειτουργία, δηλαδή πρόβλημα στα πολύ μικρότερα αγγεία της καρδιάς.
Η καρδιολόγος Amy Ahnert, διευθύντρια του Women’s Heart Program στο Morristown Medical Center, εξηγεί ότι αυτή η πιο διάχυτη διαταραχή της κυκλοφορίας αποτελεί μία από τις πιθανές εξηγήσεις για το γεγονός ότι ορισμένες γυναίκες παρουσιάζουν πιο σταδιακά και ασαφή συμπτώματα, όπως η κόπωση, για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Όταν μειώνεται η ροή αίματος προς την καρδιά, το όργανο δυσκολεύεται να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να μην αντλεί αρκετό αίμα, με αποτέλεσμα οι μύες και τα υπόλοιπα όργανα να λαμβάνουν λιγότερο οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά. Αυτό μπορεί να γίνει αντιληπτό ως πτώση της ενέργειας, αδυναμία και ασυνήθιστη εξάντληση.
Γιατί είναι τόσο εύκολο να αγνοηθεί
Το πρόβλημα με την κόπωση είναι ότι αποτελεί ένα εξαιρετικά συνηθισμένο σύμπτωμα και μπορεί να έχει δεκάδες διαφορετικές αιτίες.
Στις γυναίκες υπάρχει ακόμη μία παράμετρος. Η δρ Ahnert επισημαίνει ότι πολλές γυναίκες καλούνται καθημερινά να συνδυάσουν εργασία, φροντίδα της οικογένειας και πλήθος άλλων υποχρεώσεων, συχνά με ελάχιστο διαθέσιμο χρόνο. Έτσι, η εξάντληση μπορεί να αντιμετωπίζεται σχεδόν ως αναμενόμενο κομμάτι της καθημερινότητας και όχι ως πιθανό προειδοποιητικό σημάδι.
Δεν είναι τυχαίο ότι σε μεγάλη μελέτη ανθρώπων κάτω των 55 ετών που νοσηλεύτηκαν με έμφραγμα, οι γυναίκες ήταν πιθανότερο από τους άνδρες να θεωρήσουν αρχικά ότι τα συμπτώματά τους οφείλονταν απλώς σε στρες ή άγχος. Ήταν επίσης πιθανότερο να έχουν επισκεφθεί επαγγελματία υγείας ο οποίος δεν συνέδεσε τα συμπτώματα με την καρδιά.
Τα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται
Η ανεξήγητη κόπωση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν εμφανίζεται μαζί με άλλα πιθανά καρδιαγγειακά συμπτώματα.
Οι δύο καρδιολόγοι συστήνουν ιδιαίτερη προσοχή όταν η εξάντληση συνοδεύεται από ενόχληση ή πίεση στο στήθος, δύσπνοια, πόνο στη γνάθο, στον αυχένα ή στην πλάτη, ναυτία ή εμετό, δυσπεψία ή καούρα, έντονη εφίδρωση, ζάλη ή διαταραχές στον ύπνο.
Στις γυναίκες, μάλιστα, η ενόχληση στο στήθος δεν περιγράφεται πάντα ως έντονος «πόνος». Μπορεί να γίνεται αντιληπτή περισσότερο ως πίεση, βάρος ή σφίξιμο, ενώ η ενόχληση μπορεί να ξεκινά ή να γίνεται αισθητή και σε άλλο σημείο του άνω μέρους του σώματος.
Γι’ αυτό και συμπτώματα όπως η εξάντληση, η δύσπνοια, η ναυτία ή η δυσπεψία μπορούν εύκολα να αποδοθούν στο στρες, στην έλλειψη ύπνου ή στην πίεση της καθημερινότητας.
Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια
Μια παροδική κούραση δεν αποτελεί από μόνη της λόγο πανικού. Όταν, όμως, η εξάντληση είναι επίμονη, εμφανίζεται με τη σωματική προσπάθεια, συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα ή δεν βελτιώνεται μέσα σε λίγες ημέρες, ο δρ Bereliani συστήνει επικοινωνία με γιατρό ώστε να διερευνηθεί η αιτία.
Διαφορετική είναι η περίπτωση μιας έντονης εξάντλησης που περιορίζει την ικανότητα της γυναίκας να πραγματοποιήσει τις καθημερινές της δραστηριότητες και συνοδεύεται, για παράδειγμα, από σοβαρή δύσπνοια, νέο πόνο στο άνω μέρος του σώματος ή έντονη εφίδρωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, σύμφωνα με τη δρ Ahnert, χρειάζεται άμεση αναζήτηση επείγουσας ιατρικής βοήθειας.
Η ίδια επιμένει και σε κάτι ακόμη: οι γυναίκες δεν πρέπει να υποτιμούν αυτό που αισθάνονται όταν αντιλαμβάνονται ότι κάτι έχει αλλάξει απότομα στο σώμα τους.
Όπως το θέτει χαρακτηριστικά, «θα προτιμούσα μια γυναίκα να έχει κάνει λάθος και να καθησυχαστεί, παρά να διαπιστώσουμε αργότερα ότι χάθηκε ένα σοβαρό έμφραγμα».
Το βασικό μήνυμα είναι απλό: όταν το σώμα ξαφνικά δεν αντέχει όσα μέχρι χθες θεωρούσε εύκολα, αξίζει να το ακούσουμε. Ιδίως στις γυναίκες, το έμφραγμα δεν εμφανίζεται πάντα με τον τρόπο που έχουμε μάθει να περιμένουμε.